Herstelprioriteiten in de Noordzee
Geschreven door Lauren Ackermans (geograaf met een hart voor mariene restauratie).
De Noordzee: rijk maar kwetsbaar
Het Belgische deel van de Noordzee is klein, maar ecologisch bijzonder waardevol. Het herbergt meer dan 2000 soorten. Dit is mede te danken aan de afwisseling in zandbanken, stromingen, getijden, nutriënten vanuit de Schelde en diverse soorten sediment. Tegelijk is dit een drukbezocht gebied: visserij, zand- en grindwinning, scheepvaart en productie van hernieuwbare energie beïnvloeden het mariene milieu. Bescherming alleen is niet langer voldoende. Door deze druk, samen met klimaatverandering en vervuiling, zijn veel ecosystemen zwaar beschadigd. Herstelmaatregelen zijn daarom essentieel.
Natuurherstel in actie
Om de voortdurende degradatie van mariene habitats tegen te gaan, keurde de Europese Unie in juni 2024 de Natuurherstelverordening goed. Dit verplicht lidstaten om bepaalde doelstellingen te halen omtrent herstel van mariene ecosystemen. Tegen 2030 moeten de landen in de EU herstelmaatregelen op minstens 20% van het zeeoppervlak uitvoeren. Tegen 2050 moeten alle aangetaste ecosystemen actief worden hersteld.
In 2022 selecteerden onderzoekers van de dienst Marien Milieu, het Instituut voor Natuurwetenschappen en verschillende ngo’s, drie prioritaire vormen van natuurherstel in de Belgische Noordzee, namelijk:
- Herstel van oesterbanken
- Herstel van grindbedden
- Opwaardering van andere riffen, zoals Lanice conchilega-aggregaties en Sabellaria-riffen
Voor deze habitats zijn concrete hoofddoelen opgesteld:
- Druk op het systeem verlagen
- Kennis over het ecosysteem en mogelijke herstelmaatregelen vergroten
- Actieve herstelmaatregelen uitvoeren
- Stakeholders en het brede publiek sensibiliseren
Deze prioriteiten vormen de basis van het nationale natuurherstelplan dat België opstelt in het kader van de Europese Natuurherstelverordening.
Herstel van oesterbanken
Oesterbanken zijn een topprioriteit voor natuurherstel in de Belgische Noordzee. Als ecosysteem-ingenieurs bouwen oesters riffen die voedsel, beschutting en aanhechtingsplaatsen bieden voor andere soorten. Daarnaast filteren ze het water en slaan ze koolstof en stikstof op. Hierdoor dragen ze bij aan klimaatregulatie en de veerkracht van het ecosysteem.
Natuurlijk herstel wordt vaak bemoeilijkt door een gebrek aan ongestoord hard substraat en bodemberoering door visserij en ankeren. Het BELREEFS-project, het eerste offshore pilootproject voor platte oesterriffen in Belgische wateren, pakt deze uitdagingen aan. In juli 2025 werden meer dan 200.000 jonge oesters (Ostrea edulis) uitgezet op 30 km voor de kust, in een Natura 2000-gebied. Oesterlarven worden uitgezet op afbreekbare substraten en op de zeebodem geplaatst, waarbij de ontwikkeling van de riffen en de toename van zeeleven nauwlettend wordt opgevolgd.
Herstel van grindbedden
Ongeveer 16% van de Belgische zeebodem bestaat uit harde substraten, de zogenaamde grindbedden, variërend van grind en kiezel tot grotere rotsblokken. Deze stenige riffen vormen waardevolle maar kwetsbare habitats waar koralen, waterpoliepen en mosdiertjes structuren op bouwen. Grindbedden bieden schuilplaatsen, kraamkamers en voedsel voor krabben, vissen en andere soorten, en verhogen zo de biodiversiteit. Veel van deze dieren zijn belangrijk voor de visserij, maar zijn ook kwetsbaar voor verstoring. Effectieve bescherming en herstel zijn cruciaal om deze unieke habitats te behouden.
Opwaardering van andere riffen: Lanice conchilega-aggregaties en Sabellaria-riffen
Naast oesterbanken en grindbedden spelen ook kokerwormriffen een belangrijke rol in het mariene herstel van de Noordzee. Ze functioneren als ecosysteem-engineers: ze bouwen structuren die sediment vasthouden en de zeebodem stabiliseren waardoor erosie door stroming en golfslag wordt beperkt.
Sabellaria-riffen ontstaan wanneer miljoenen kleine borstelwormen elk een buisje van zandkorrels en kleine schelpjes bouwen, dat hen beschutting en een plek om te leven biedt. De wormen gebruiken een kleverig slijm om de korrels aan elkaar te plakken. Zo ontstaat een stevig, massief rif waarin tal van soorten, zoals zeesterren, krabben en vissen, voedsel en bescherming vinden.
Lanice conchilega-aggregaties vormen iets andere structuren. Miljoenen zandkokerwormen bouwen individuele zandkokers die dicht bij elkaar liggen en zo dichte velden of aggregaties vormen. Deze zijn minder stevig dan Sabellaria-riffen, maar hebben een belangrijke ecologische functie: de kokers vertragen de waterstroming, waardoor zand en organisch materiaal bezinken. Dit stabiliseert de bodem en verhoogt de voedselbeschikbaarheid voor andere soorten. Door de opwaardering van beide typen riffen neemt de habitatcomplexiteit toe en wordt de Noordzee veerkrachtiger, wat bijdraagt aan herstel van mariene ecosystemen en biodiversiteit.
Natuurherstel in de Noordzee door Go Ocean
Go Ocean zet zich actief in voor het herstel van biodiversiteit in de Noordzee door innovatieve proefprojecten te ondersteunen, monitoren en te delen met het brede publiek. Het herstel van deze ecosystemen is cruciaal voor een veerkrachtige Noordzee, duurzame visbestanden en het behoud van ecologische functies. Lopende projecten omvatten onder andere:
- BELREEFS herstel van platte oesterriffen: In het Belgische deel van de Noordzee worden Europese platte oesterriffen (Ostrea edulis) hersteld. Voor 1850 waren deze riffen een dominant structureel kenmerk van de Noordzee, maar door menselijke druk en parasieten zijn ze bijna verdwenen. In het kader van BELREEFS worden de oesterriffen hersteld.
- Natuur-inclusieve havendijk in Blankenberge: Deze nieuwe havendijk is deels opgebouwd met ecologisch verantwoorde ECOncrete Haro-blokken die de biodiversiteit stimuleren. Go Ocean volgt de effecten op het mariene leven en betrekt klanten en stakeholders bij monitoring en fondsenwerving.
- Herintroductie van platte oesters in Windparken Borssele (Nederland): Dit project maakt gebruik van innovatieve technologie om structuren met levende oesters op 30 meter diepte te plaatsen, waardoor proeflocaties worden getest en de effecten op biodiversiteit worden gemonitord.
We geloven bij Go Ocean dat iedereen een rol kan spelen in het herstel van de Noordzee. Door te investeren in onze projecten, zoals het herstel van oesterbanken, grindbedden en kokerwormriffen, draag je direct bij aan het herstel van biodiversiteit, veerkrachtige ecosystemen en duurzame visbestanden. Samen kunnen we innovatieve oplossingen opschalen die helpen de zeeën van morgen te beschermen. Investeer mee in de toekomst van de Noordzee: elke bijdrage helpt mariene ecosystemen te herstellen en biodiversiteit te beschermen.
Geschreven door Lauren Ackermans
“Ik ben een geograaf met een grote passie voor het herstel van de zee. Ik wil graag een verschil maken en steun Go Ocean in hun missie om onze oceanen en mariene ecosystemen te beschermen en te herstellen.”
Bronnen:
Activiteiten op de Noordzee | FOD Volksgezondheid
BELREEFS: Herstel van oesterbanken in de Belgische Noordzee | Jan De Nul
Herstel van oesterbanken in de Noordzee | FOD Volksgezondheid
Mariene Strategie voor een duurzame en veerkrachtige Noordzee | Instituut voor Natuurwetenschappen
Natuurherstel in onze Noordzee | FOD Volksgezondheid
Ontdekking riffen bevestigt noodzaak bescherming Bruine Bank op de Noordzee – Stichting De Noordzee oesterriffen herstellen | FOD Volksgezondheid
Found this article interesting? Spread the word.
Herstelprioriteiten in de Noordzee
De Belgische Noordzee herbergt meer dan 2000 soorten dankzij haar rijke ecologische diversiteit. Ze wordt echter ernstig bedreigd, waardoor actieve herstelmaatregelen essentieel zijn.
2025 impactrapport
In 2025 hebben we grote stappen gezet in het herstellen van mariene ecosystemen over de hele wereld. Lees er meer over in ons rapport!